Waarschuwing
  • JUser: :_load: Kan gebruiker met ID: 573 niet laden
Menu

‘Fuck de koning’, mag dat? Featured

Leerlingen van het OBC Bemmel in discussie met Eelco van den Heuvel, chef Nieuws van De Gelderlander. Foto: ©Ditta Terpstra Leerlingen van het OBC Bemmel in discussie met Eelco van den Heuvel, chef Nieuws van De Gelderlander. Foto: ©Ditta Terpstra

BEMMEL - ‘Wie vindt dat Nederland absolute persvrijheid kent?’ Eelco van den Heuvel, chef Nieuws van De Gelderlander, laat zijn blik door het klaslokaal gaan. Alle 35 vwo-leerlingen van het Over Betuwe College (OBC) in Bemmel zwijgen. Dan doorbreekt een leerling de stilte. ‘Er zijn grenzen aan de vrijheid van meningsuiting’, zegt ze pertinent. ‘Oók in Nederland’.


 

De Roadshow Persvrijheid trekt langs diverse middelbare scholen in Nederland om leerlingen bewuster te maken van persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting. Het debat, opgezet naar aanleiding van de aanval op het satirische weekblad Charlie Hebdo, is een vertolking van de journalistieke praktijk naar het klaslokaal. Voor Eelco van den Heuvel staat persvrijheid synoniem aan de vrijheid van meningsuiting. ‘Ik geloof in absolute persvrijheid, zonder restricties’, zegt hij stellig. ‘Het ene recht bestaat namelijk niet zonder de aanwezigheid van de ander. Het zijn dé fundamenten voor de democratie zoals we die in Nederland kennen. Als je vrienden wil maken, dan moet je geen journalist worden’.

Van den Heuvel zwengelt het debat aan met het voorbeeld van Abulkasim Al-Jaberi. De activist riep tijdens een protest tegen Zwarte Piet in Amsterdam ‘Fuck de koning’.  ‘Mag dat, volgens jullie?’ De klas is eensgezind. ‘De koning is net als wij’, verwoordt een leerling het standpunt. ‘Wij krijgen ook te maken met kritische opmerkingen, dus dat moet, ook bij de koning, gewoon mogelijk zijn’. ‘Maar’, merkt een andere jongen op: ‘Aanzetten tot haat, belediging en het verspreiden van leugens vind ik niet kunnen. Niet als journalist of cartoonist, maar ook niet als inwoner. Zeker als het om een hele bevolkingsgroep gaat. Dan ga je gewoon te ver’.

Bewustwording en burgerschapsvorming
Door bijdragen van beslissingnemers op redacties nemen scholieren niet alleen een kijkje in de journalistieke keuken, maar staan zij ook stil bij hun eigen mediavrijheid en –beperkingen. Volgens docent maatschappijwetenschappen Twan Timmermans bevordert het gesprek de burgerschapsvorming van leerlingen. ‘Ze worden zich bewust van hun eigen mening: in wie ze zijn, wat ze willen en hoe ze daarvoor op moeten komen’, aldus Timmermans. 

‘De huidige generatie heeft steeds minder ervaring met hoe het is om in een land te leven waarin persvrijheid níet vanzelfsprekend is’, voegt Gijs Oxener toe. Net als Timmermans doceert Oxener als leraar maatschappijwetenschappen op het Over Betuwe College. ‘Voor hen is het belangrijk om zich bewust te worden van die vanzelfsprekendheid die we in Nederland kennen. We moeten de leerlingen laten voelen dat zij, als onderdeel van de Nederlandse samenleving, belangrijke rechten hebben’. 

Het internet blijkt het vooraanstaand medium te zijn waar leerlingen hun nieuws verschaffen: ruim dertig handen schieten de lucht in. Dagbladen zijn minder gebruikelijk: vier scholieren lezen ‘af en toe’ wel eens de krant. ‘Geloof je alles wat je leest op het internet?’ vraagt Van den Heuvel. De klas knikt instemmend: geen één leerling twijfelt aan de inhoudelijke authenticiteit van berichten, of het nu op Facebook, De Speld of De Gelderlander staat. Van den Heuvel verwijst naar het journalistiek principe van hoor-en-wederhoor en benadrukt het belang van mediawijsheid. ‘Elke bron in de media heeft zijn eigen waarheid. Dé waarheid bestaat niet, afgezien van feitelijke gegevens. Soms staan waarheden lijnrecht tegenover elkaar, dan is het aan de lezer of kijker om te beslissen welke waarheid de juiste is’.

Mechanisme van zelfcensuur
Het lesmateriaal dat scholieren gebruiken ter voorbereiding op de Roadshow wordt verstrekt door Stichting Nieuws in de Klas, een educatieplatform om nieuwsmedia in zowel het primair- als voortgezet onderwijs te integreren. Door deel te nemen aan de Roadshow ontvangen de leerlingen daarnaast twee weken lang dag- en weekbladen.

Volgens Eelco van den Heuvel heeft de aanslag op het satirische weekblad Charlie Hebdo er toe geleid dat de zelfcensuur van redacties is toegenomen. ‘Er is niet zozeer sprake van een stijging van externe censuur’, aldus Van den Heuvel. ‘Zelfcensuur is een mechanisme waarmee vrijheid van meningsuiting onbewust onder druk wordt gezet, uit angst voor gewelddadige reacties. Dat is geen goede ontwikkeling. Journalisten dienen immers de democratie door middel deze fundamentele waarden’.

Het maatschappelijk debat is een initiatief van Senay Özdemir en Shirley Haasnoot en wordt gesteund door de Nederlandse Vereniging van Journalisten, het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.

Els Anker

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

back to top